Bauxite Tân Rai - "Tô giới Tàu" trên cao nguyên Việt Nam
Rời
vùng bauxite Nhân Cơ của Đắc Nông, chúng tôi lại lên đường, điểm kế
tiếp là một vùng bauxite khác đó chính là Tân Rai, Bảo Lộc. Hành trình
xuyên Tây Nguyên khá hoang vắng, xe đi qua những ngọn đèo heo hút, qua
những khúc quanh ngoằn ngoèo, chiếc xe cũ nát cứ rung lên bần bật bởi
đoạn đường đất đỏ nhấp nhô gập ghềnh.
Suốt
quốc lộ 28 từ Đắc Nông đến Lâm Đông, thiên nhiên nhiều chỗ vẫn giữ được
vẻ hoang sơ, bí ẩn. Màu xanh tươi mát bao quanh những triền đồi, phủ
kín những thung lũng, hoa ven rừng khoe sắc, đẹp đến lạ kỳ trong nắng
sớm Tây Nguyên. Trên nương trên rẫy, những người dân tộc thiểu số vẫn
nhọc nhằn lao động, trên những gương mặt lam lũ ấy như chứa đựng cả vẻ
cam chịu uất ức lẫn ngầm phản kháng...

Xe
dừng ở Bảo Lộc, đi thêm 15 km nữa mới đến được trung tâm thị trấn Lộc
Thắng (huyện Bảo Lâm). Hai bên đường, những nương trà thâm thấp, xanh
tươi mơn mởn phủ trên những triền đồi. So với Nhân Cơ thì Lộc Thắng phát
triển hơn nhiều về mọi mặt, đường xá, chợ búa, trường học... được xây
cất khang trang hơn. Hồi cuối năm 2008, bất chấp dư luận phản đối, người
ta đã khởi công xây dựng Dự án tổ hợp Bauxite – Nhôm Tân Rai ở đây. Tân
Rai là tên gọi có từ xưa chỉ cả vùng đất Lộc Thắng và Lộc Ngãi bây giờ,
phần đông cư dân là người Công giáo cùng chung sống thuận hòa với các
đồng bào dân tộc người K'ho, Châu Mạ.... Kinh tế của người dân chủ yếu
dựa vào việc trồng trà, cafe, hạt tiêu...


Tìm
được chỗ trọ ngay gần trung tâm chợ Lộc Thắng, chúng tôi bắt đầu đi dạo
quanh một vòng. Đúng như những lời kể lại, ở đây có rất nhiều người
Trung Quốc, họ có mặt ở khắp nơi, đàn ông có, đàn bà cũng có, họ qua
lại, chuyện trò rôm rả. Những quán ăn, nhà hàng, từ cách phục vụ cho đến
bảng hiệu toàn bằng tiếng Hoa. Tại trụ sở Ban quản lý Tổ hợp Bauxite -
Nhôm Lâm Đồng (TKV), những đoàn xe chở chuyên gia Trung Quốc ra vào tấp
nập, có bảo vệ canh gác nghiêm ngặt.


Người
dân nơi đây tuy chưa hiểu rõ về tác hại của Bauxite, nhưng trước mắt,
họ tỏ ra rất khó chịu và bực tức về cuộc "đổ bộ" của những ...."thằng
Tàu" quái đản. Thỉnh thoảng chúng tôi được nghe kể những câu chuyện dở
khóc, dở cười xung quanh thói keo kiệt của những anh Tàu ba phải. Cuộc
sống đang bình yên bỗng bị xáo trộn, bởi bao nhiêu rắc rối, phiền hà của
các dự án với "đội ngũ quân Tàu xâm nhập". Mới chân ướt chân ráo qua
VN, vậy mà trên địa bàn huyện Bảo Lâm đã xảy ra khá nhiều vụ xô xát,
quậy phá của các nhóm công nhân TQ với người dân địa phương. Tình hình
an ninh ngày càng trở nên phức tạp, công an có đến giải quyết cũng chỉ
giỏi đe nẹt dân mình, còn với người TQ thì họ chỉ làm qua loa cho có lệ
rồi về. Đó là , chưa kể những vụ "cuộc tình dị chủng" làm một số cô gái
Việt mang bầu, đẻ con...

Theo
lời chỉ dẫn, chúng tôi ghé vào thăm một cụ già được coi là "thổ địa" ở
đây, vì cụ đã sống ở mảnh đất này gần 50 năm. Trong căn bếp xiêu vẹo,
ngọn lửa cháy leo lét, cụ hướng cái nhìn xa xăm về những cánh rừng thông
thưa thớt và thở dài : "Mới có một năm mà đổi thay nhanh quá, chẳng còn
nhận ra Tân Rai nữa. Rừng bị chặt phá, suối cũng bị ô nhiễm. Thanh niên
trai tráng không có việc làm, bỏ đi hết cả, những đứa ở lại thì buồn
chán sinh ra lắm tệ nạn. Bây giờ lại thêm thằng Tàu kéo vào, mang văn
hóa của nó đến cắm rễ, còn văn hóa của người dân tộc mình ngày càng mất
dần".
Cơn
ho sù sụ kéo dài, đôi mắt nhăn nheo của cụ đượm buồn. Không gian căn
bếp trở nên im ắng, lặng lẽ. "Cô cậu ở Thành phố có điều kiện, chắc biết
rõ hơn tôi. Cái bô-xit này tai hại lắm, nó giết đất, giết người từ từ.
Nó giết cả thế hệ con cháu mình. Tôi già rồi, nhưng lo lắm. Lo nhất là
thằng Tàu nó đổ người vào đất Tân Rai này làm loạn, mà sắp loạn thật
rồi, nó vào đông quá, không ai quản lý được..."
Ông
cụ lo buồn cũng phải. Mảnh đất Bảo Lâm với mật độ dân số chỉ vào khoảng
60 người/km2, bỗng chốc phải hứng chịu cuộc xâm nhập của hàng ngàn
người từ phương Bắc kéo đến. Những cư dân mới đến có chủ đích không tốt
lành, với ăn hóa, ngôn ngữ và cách sống hoàn toàn khác hẳn cũng dễ nảy
sinh nhiều bất ổn. Một sự xáo trộn quá lớn trên mảnh đất cao nguyên vốn
bình yên dễ khiến con người ta lo âu.
Hình
như lâu lắm mới được giãi bày tâm sự, ông cụ nói chuyện với chúng tôi
đến tận chiều tối. Ở đây, những người có suy nghĩ được như cụ quả là
đáng quý. Đa phần người dân vẫn chưa hiểu hết tác hại của Bauxite, đặc
biệt mưu đồ Hán hóa Tây Nguyên ẩn nấp dưới chiêu bài hợp tác kinh tế. Sự
thiếu thông tin của người dân, cộng với sự thờ ơ, vô trách nhiệm về mặt
quản lý của chính quyền sẽ là nguyên nhân dẫn đến một thảm họa khôn
lường trong tương lai.

Các
cô gái địa phương bây giờ cũng bắt đầu đi học tiếng Hoa, lớp học mới mở
lúc nào cũng đông nghẹt học viên. Xa xa trong các bản làng, công nhân
TQ đêm đêm đạp xe ra vào "tán gái". Những quán đặc sản thịt rừng mọc lên
như nấm, bên ngoài, hàng dài xe biển số xanh của quan chức trên tỉnh
về. Trong quán, Tàu - Ta lẫn lộn, chén chú chén anh no say, lè nhè những
âm thanh nửa Hoa nửa Việt. Các ông cán bộ địa phương bình thường dốt
chữ, một câu chào bằng tiếng K'Ho học mãi không nhớ được, bây giờ cũng
bập bẹ vài câu "Hảo Lớ" để ra oai với "bạn Tàu" khi ăn nhậu. Cách xa
những nơi náo nhiệt ấy, lác đác những tốp người dân tộc lầm lũi đi về
trong bóng tối cao nguyên ...

Sáng
hôm sau, cụ già "thổ địa" cho chúng tôi mượn xe, chiếc xe nặng và to
kềnh càng, không biết gọi là xe gì, nhưng có lẽ nó có từ thời Mẫu quốc
Liên Xô viện trợ. Anh bạn phải mất nửa tiếng đồng hồ để nhờ ông cụ hướng
dẫn, thấy sự lúng túng của chúng tôi, ông phá lên cười khoái chí "Khà
khà, xe này thồ hàng thì chiến lắm đấy". Đúng là chiếc xe này thích hợp
với việc chở hàng hơn là chở người.
Cô
bạn mượn đâu bộ quần áo mang đến, kèm theo nụ cười tinh quái : "Mặc vào
đi, cho giống người ở đây xin vào làm công nhân". Bộ quần áo dính đầy
đất đỏ, mặc vào trông lem luốc và khá vô duyên so với phong cách PV
CLBNBTD mà tôi luôn tự hào. Trông thấy tôi, ông lão thích thú vỗ vai đồm
độp : "Đúng rồi, cho giống người địa phương. Trong đấy, bảo vệ thấy
người lạ nó không cho vào đâu. Cô bé này giỏi lắm". Nhìn bộ dạng của
tôi, cô nàng cười khúc khích, còn bọn bạn thì lén lút chụp hình một cách
khoái chí. Chuyến đi Tây Nguyên lần này, tôi được đi chung với nhóm bạn
có cái tên khá lạ là "Ngủ gật", họ đều là những người còn trẻ, rất năng
động và cũng rất ...quái.
Chiếc
xe cà khổ lăn bánh một cách cà giựt chở theo một đám người ngồi chen
chúc. Tiếng xe gầm rú, tiếng cô bạn la hét thất thanh, gã lái xe nghiệp
dư suýt lao xuống ruộng mấy lần. Công trường nhà máy Bauxite đang xây
dựng cách trung tâm chợ 5km, chúng tôi vừa đi vừa né cảnh sát giao
thông. Gần đến nơi, hai người bạn xuống xe tự đi tìm hiểu, còn tôi và
anh bạn cứ thế phóng thẳng vào. Có lẽ do bộ dạng giống người điạ phương,
nên chúng tôi dễ dàng vượt qua nhiều chốt bảo vệ.
Khu
vực công trường bao quanh bởi những cánh rừng thông đang bị chặt phá,
gần đó có một đầm nước. Theo quy hoạch, vùng đầm nước này sẽ được cải
tạo thành hồ chứa bùn đỏ. Không cần phải có con mắt chuyên môn, có thể
dễ dàng nhận thấy vùng đầm nước này quá nhỏ bé để có thể chứa hết được
khối lượng bùn đỏ khổng lồ sắp sửa thải ra .
Vào
đến nơi, chúng tôi bắt gặp ngay một không khí lao động hối hả, nhộn
nhịp. Một vùng đất phẳng lì ước chừng 50 ha đang được đào xới và xây
cất, đất đỏ quạch lầy lội, khắp nơi ngổn ngang sắt thép, máy móc. Hầu
hết các khu vực đang xây dựng được rào chắn bởi hàng dài lưới B40, bên
cạnh là những dòng chữ Trung Quốc khá hoành tráng. Bên trong hàng rào,
người lẫn máy móc đang làm việc hết công suất. Nhìn chung thì kỹ thuật
xây dựng còn khá thô sơ, các loại máy móc cũng không có gì đặc biệt, sức
người vẫn là chính, còn máy móc và vật liệu xây dựng như sắt, thép,
xi-măng... đều mang từ Trung Quốc qua.
Ấn
tượng nhất là việc có quá nhiều người Trung Quốc ở công trường này. Hầu
như chỗ nào cũng thấy. Có cảm giác không hề có sự xuất hiện của người
Việt. Công nhân Trung Quốc tràn ngập khắp công trường. Họ mang cả vợ con
sang, họ sống trong các dãy nhà tập thể mọc lên san sát.
Phần
lớn những công nhân này chỉ là lao động tay chân, không có trình độ.
Nhìn cách làm việc thì thấy họ đều tỏ ra lười biếng, sức làm yếu và cũng
hay đùa giỡn. Đứng trông coi là những viên quản đốc trông khá dữ dằn,
cách đi đứng và tác phong giống một chỉ huy quân đội hơn. Chúng tôi hầu
như không thể dừng lại để hỏi thăm, vì đến chỗ nào cũng gặp người Trung
Quốc. Quả thật, cả một công trường rộng đến 50 ha trên đất Việt, kiếm ra
một người Việt khó quá !
Đang phân vân tìm cách tiếp cận, bỗng cô bạn đang ở phía ngoài điện thoại vào :
- "Sao ? Anh em bước chân vô "Tô giới Tàu" thấy thế nào ?".
- "Ừ, công nhân Trung Quốc đông quá, tràn ngập khắp nơi".
Cô bạn nói tiếp :
-"Mình
vừa bắt chuyện với một cán bộ ở đây, anh ta cho biết phía nhà thầu
Chalco nói có 300 công nhân Tàu, nhưng khi chính quyền tiến hành điều
tra thì phát hiện có đến 500 ..."
Tôi vội cắt ngang "Làm gì có chuyện 500, hơn nhiều"
- "Ừ, mấy người bán hàng cũng nói vậy, nghe nói cả ngàn đấy...".
Hóa
ra cái mà chính quyền gọi là "cuộc điều tra phát hiện" là như thế này,
chỉ nhìn sơ qua cũng thấy con số công nhân TQ không thể dừng lại ở vài
trăm người được. Tính một cách đơn giản, mỗi khu vực xây dựng có ít nhất
trên 100 công nhân, cả công trường có gần 20 khu vực như vậy, suy ra
con số công nhân TQ lên đến phải hàng ngàn người. Sự vô trách nhiệm về
mặt quản lý của chính quyền địa phương là quá rõ ràng !
Chúng
tôi cứ lòng vòng cả buổi mà không biết hỏi han ai, chẳng biết đi đường
nào, các bảng hướng dẫn không có một chữ Việt, toàn bằng tiếng Hoa.
Chúng tôi cảm thấy thật lạc lõng, giống như bước chân vào một mảnh đất
lạ lẫm, với những con người xa lạ. Đang tính quay trở ra thì bất chợt
tôi nghe có tiếng gọi vang lên :
- "Đi xin việc hả em trai ?"
Tiếng
gọi nghe thân quen khiến tôi có cảm giác giống như đang ở một nơi nào
đó xa lạ, bỗng gặp một người đồng hương. Trước mắt chúng tôi là một anh
công nhân người Việt Nam mồ hôi nhễ nhại, chắc anh ta cũng chẳng hiểu
tại sao khi gặp anh chúng tôi vui mừng như vậy, tôi buột miệng trả lời :
"Dạ..."
-"Ở đây nó không nhận người mình đâu ! Kiếm chỗ khác đi em trai"
-"Dạ không, em đến đây để tìm người quen" Tôi vừa nói, vừa tiến đến mời anh ta điếu thuốc.
- À, mấy đứa kiếm ai ? Người mình ở đây chỉ có hai đội, khoảng gần 100 người, làm ngày nào ăn lương ngày đó
Theo
lời kể của anh công nhân nọ, anh ta được nhận vào làm vì khi ấy công
nhân bên Trung Quốc không qua kịp, nên phía nhà thầu buộc phải nhận một
số ít lao động địa phương vào trám chỗ. Đa phần đều không có hợp đồng
lao động, tiền lương thì chỉ bằng một nửa công nhân TQ, công việc chủ
yếu là xây nhà và đào đất. Cậu chuyện cởi mở hơn, chúng tôi bèn hỏi thăm
về những công nhân Trung Quốc
-
Tụi nó qua đây muốn cưới vợ rồi ở lại đó mà. Bên đó nó ở vùng quê
nghèo, đều thất nghiệp, không nhà cửa, gái nào thèm cưới. Qua đây có
việc làm, lương cũng cao nữa. Nghe đâu quanh đây có mấy đứa sắp cưới vợ
rồi xin ở lại luôn.
Anh
còn cho biết thêm, công nhân Trung Quốc ở đây khoảng 1.500 người, trong
đó có nhiều người từng là lính giải ngũ, chưa kể hàng trăm chuyên gia
thường xuyên ra vào. Sắp tới sẽ có thêm một đợt công nhân nữa kéo sang
với số lượng khá đông...
Nghe
đến đây bất giác tôi cảm thấy bất nhẫn. Sự khó chịu trào dâng với những
gì xảy ra trước mặt, đúng là không thể hiểu được việc họ khai thác
bauxite sẽ mang đến lợi ích cho ai. Tôi miên man nghĩ đến một viễn cảnh
đáng sợ, đó là khi mảnh đất cao nguyên đang bắt đầu bị người Trung Quốc
cắm rễ mang theo thứ văn hóa ô hợp, việc khai thác Bauxite sẽ làm đất
canh tác ngày càng thu hẹp, khi đất đai trở nên khô cằn, nguồn nước ô
nhiễm... Phải chăng trong tương lai, Tây Nguyên phải chứng kiến những
đứa con rứt ruột bỏ đi "tị nạn môi trường", hay Tây Nguyên sẽ bị giày
xéo bởi một cuộc đại di dân ồ ạt từ Bắc Phương ?
Mâu
thuẫn về lợi ích giữa người dân địa phương và người Trung Quốc chưa
thực sự bùng phát , nhưng khả năng tiềm ẩn một cuộc xung đột lớn có thể
xảy ra nếu tình trạng di dân ào ạt này tiếp diễn. Ấy là khi dân địa
phương hiểu ra rằng việc khai thác Bauxite sẽ chẳng mang lại lợi ích gì,
trái lại còn làm cuộc sống hỗn tạp, đất canh tác thì mất dần. Kinh
nghiệm ở nhiều nước cho thấy, khai thác Bauxite chỉ làm kiệt quệ đất
đai, ô nhiễm môi sinh, gia tăng đói nghèo, kéo theo sự lầm than của cư
dân địa phương mà thôi. Thêm vào đó, phải chứng kiến những người TQ khai
thác tài nguyên trên mảnh đất của mình, trong khi bản thân bị mất công
ăn việc làm, liệu họ có dễ dàng chấp nhận ?


Chia
tay anh công nhân nọ, chúng tôi quay trở ra, lòng nặng trĩu. Vừa ra
khỏi công trường đã gặp cô bạn đang đứng chờ, miệng cười tươi như hoa.
Cả đám lại chen chúc nhau trên chiếc xe cà khổ. Chiếc xe lăn bánh qua
nhà máy Bauxite Nhôm Lâm Đồng, qua những con đường đất đỏ lở lói, đến
dòng suối đang ô nhiễm nặng... Thỉnh thoảng lại bắt gặp những nhóm người
đang cặm cụi đo đạc, tính toán. Nghe nói người ta sẽ tiến hành san
rừng, bạt núi để làm một tuyến đường tắt chuyên chở Bauxite đến Đắc Nông
Chung
quanh khu vực công trường còn rất nhiều nhà dân sinh sống, những ngôi
nhà nhỏ bé ẩn hiện trong mảng không gian xanh thơ mộng của những vườn
chè, vườn chuối... Trong những xóm nhỏ nghèo nàn, cuộc sống trôi qua yên
bình, người dân vẫn cần cù lao động, tiếng trẻ em nô đùa dưới rặng cây.
Xa xa, những cô gái dân tộc với làn da ngăm đen mỉm cười e ấp khi chúng
tôi vẫy tay chào...
Đất
và người Tây Nguyên vốn dĩ bao dung, hiền hòa nhưng cũng dễ bị tổn
thương. Một sự xáo trộn quá lớn sẽ là một sự hủy hoại khôn lường.
Tây
Nguyên luôn kiêu hãnh, linh thiêng và đầy tự trọng. Sự tàn phá môi sinh
và văn hóa cao nguyên này sẽ là một di họa khủng khiếp đến nhiều thế
hệ.
Đừng để ngọai bang dùng lưỡi dao Bauxite chém ngang lưng Tây Nguyên, bởi bauxite chính là lưỡi dao độc.
Đừng để vết thương Tây Nguyên thêm rỉ máu, bởi vết thương nhiễm độc không bao giờ lành lặn.
Vâng, dân Việt chúng ta không cho phép điều đó xảy ra, bằng tất cả lương tâm và trách nhiệm !
Nhóm PV CLBNBTD tường trình từ Tân Rai
No comments:
Post a Comment